Tabela gwintów calowych i metrycznych w pneumatyce (G, NPT, M)

Gwint G1/4 to gwint rurowy calowy (BSP) o średnicy zewnętrznej około 13,2 mm, G3/8 ma 16,7 mm, G1/2 – 21 mm, a G3/4 – 26,4 mm. Liczba w oznaczeniu nie jest średnicą gwintu, tylko umowną średnicą nominalną rury, dlatego „pół cala” mierzone suwmiarką nigdy nie daje 12,7 mm. Poniżej tabela wszystkich rozmiarów od G1/8 do G2 z wymiarami w milimetrach, porównanie z gwintem NPT i metrycznym M5 oraz sposób, jak rozpoznać gwint w złączce, zaworze lub siłowniku.

Tabela gwintów calowych G (BSP) – wymiary w mm

Gwint G (nazywany też BSP, BSPP, gwintem rurowym Whitwortha lub „calowym”) jest gwintem walcowym o kącie zarysu 55°. Wymiary wg normy ISO 228-1 (dawniej PN-ISO 228-1, DIN 259). Średnicę zewnętrzną mierzy się na gwincie zewnętrznym (np. króćcu złączki), średnicę otworu – w gwincie wewnętrznym (np. w porcie zaworu).

Oznaczenie	Średnica zewnętrzna gwintu	Średnica otworu (gwint wewnętrzny)	Skok gwintu	Zwojów na cal	Gdzie w pneumatyce
G1/8	9,73 mm	8,57 mm	0,907 mm	28	małe złączki wtykowe, tłumiki, zawory dławiąco-zwrotne, siłowniki ISO 6432 Ø20–25 i ISO 15552 Ø32
G1/4	13,16 mm	11,45 mm	1,337 mm	19	najczęstszy rozmiar: elektrozawory 5/2, złączki, szybkozłączki, filtroreduktory, siłowniki ISO 15552 Ø40–50
G3/8	16,66 mm	14,95 mm	1,337 mm	19	zawory o większym przepływie, filtry, siłowniki ISO 15552 Ø63–80
G1/2	20,96 mm	18,63 mm	1,814 mm	14	przyłącza kompresorów, zawory kulowe, bloki FRL, siłowniki Ø100–125
G3/4	26,44 mm	24,12 mm	1,814 mm	14	instalacje sprężonego powietrza, elektrozawory 2/2, separatory
G1	33,25 mm	30,29 mm	2,309 mm	11	zawory zwrotne przy kompresorze, filtry sieciowe, zbiorniki
G1 1/4	41,91 mm	38,95 mm	2,309 mm	11	elektrozawory 2/2 do wody i powietrza, instalacje
G1 1/2	47,80 mm	44,85 mm	2,309 mm	11	separatory cyklonowe, osuszacze średniej wydajności
G2	59,61 mm	56,66 mm	2,309 mm	11	elektrozawory 2/2 G2, osuszacze i instalacje o dużym przepływie

Rozmiary od G1/8 do G2 obejmują wszystkie przyłącza gwintowane w ofercie MW Tech – od złączek wtykowych i złączy gwintowych, przez zawory i elektrozawory, po zespoły przygotowania powietrza i elektrozawory 2/2 do G2.

Gwint 1/2 cala ile to mm? Dlaczego nie 12,7

Gwint G1/2 ma średnicę zewnętrzną 20,96 mm, choć pół cala to 12,7 mm. Oznaczenie gwintu rurowego pochodzi z XIX wieku i odnosi się do przybliżonej średnicy wewnętrznej rury, na którą ten gwint nacinano. Ścianka rury była gruba, więc gwint na jej zewnętrznej stronie wypadał znacznie większy. Nazwa została, choć dzisiejsze rury i złączki mają inne grubości ścianek. Ta sama zasada dotyczy każdego rozmiaru: G1/4 to nie 6,35 mm, tylko 13,16 mm, a G1 to nie 25,4 mm, tylko 33,25 mm.

Praktyczna wskazówka: zmierz suwmiarką średnicę zewnętrzną gwintu na króćcu i porównaj z kolumną „średnica zewnętrzna” w tabeli. Odchyłka do 0,3 mm jest normalna. Jeśli wynik wypada między rozmiarami (np. 17,5 mm), to prawdopodobnie nie jest gwint G – sprawdź NPT lub gwint metryczny.

G, R, Rp, NPT, M – jak czytać oznaczenia gwintów

Oznaczenie	Norma	Kształt	Kąt zarysu	Uszczelnienie	Łączy się z
G (BSPP)	ISO 228-1	walcowy, zewnętrzny i wewnętrzny	55°	na czole: o-ring, podkładka, uszczelka płaska	G, Rp (wewnętrzny walcowy)
R (BSPT)	ISO 7-1 (EN 10226)	stożkowy zewnętrzny, zbieżność 1:16	55°	na gwincie: taśma PTFE, pasta, klej anaerobowy	Rp (walcowy wewnętrzny) lub Rc (stożkowy wewnętrzny)
Rp	ISO 7-1	walcowy wewnętrzny	55°	na gwincie, gdy wkręcany jest R	R, G (ten sam skok i średnica)
NPT	ANSI/ASME B1.20.1	stożkowy zewnętrzny i wewnętrzny, zbieżność 1:16	60°	na gwincie: taśma PTFE lub pasta	tylko NPT (inny kąt i skok niż G/R)
M (metryczny)	ISO 261 / ISO 965	walcowy	60°	na czole: o-ring, podkładka	tylko M o tej samej średnicy i skoku

W pneumatyce europejskiej standardem jest gwint G: mają go złączki, zawory, filtry, reduktory i siłowniki. Złączki wtykowe z gwintem zewnętrznym G są zwykle fabrycznie uszczelnione o-ringiem lub powłoką PTFE na gwincie, więc nie wymagają dodatkowej taśmy. Gwint NPT spotyka się w urządzeniach z rynku amerykańskiego – wygląda podobnie, ale nie pasuje do G: ma kąt 60° zamiast 55° i inny skok (np. 1/4 NPT ma 18 zwojów na cal, G1/4 – 19). Wkręcony na siłę uszkodzi gwint w porcie.

Tabela gwintów NPT – wymiary

Oznaczenie	Średnica zewnętrzna (u nasady)	Zwojów na cal	Skok	Najbliższy G (nie zamienny!)
1/8 NPT	10,29 mm	27	0,941 mm	G1/8 (9,73 mm, 28 zw.)
1/4 NPT	13,72 mm	18	1,411 mm	G1/4 (13,16 mm, 19 zw.)
3/8 NPT	17,15 mm	18	1,411 mm	G3/8 (16,66 mm, 19 zw.)
1/2 NPT	21,34 mm	14	1,814 mm	G1/2 (20,96 mm, 14 zw.)
3/4 NPT	26,67 mm	14	1,814 mm	G3/4 (26,44 mm, 14 zw.)
1 NPT	33,40 mm	11,5	2,209 mm	G1 (33,25 mm, 11 zw.)

Rozmiary 1/2 i 3/4 NPT mają ten sam skok co G1/2 i G3/4, dlatego czasem dają się skręcić, ale inny kąt zarysu i stożek sprawiają, że połączenie nie jest szczelne i trwałe. Produkty w sklepie MW Tech mają gwinty G; jeśli maszyna ma port NPT, potrzebna jest redukcja NPT/G.

Gwinty metryczne w pneumatyce: M5, M7, M8

Poniżej G1/8 pneumatyka przechodzi na gwint metryczny. M5 (średnica 5 mm, skok 0,8 mm) to standardowe przyłącze miniaturowych złączek wtykowych na przewód 4 i 6 mm, tłumików i zaworów dławiąco-zwrotnych do małych siłowników – takie produkty znajdziesz w złączkach wtykowych i tłumikach hałasu. Gwint M7 występuje w przyłączach pistoletów do przedmuchiwania M7, a gwinty M6, M8, M10×1,25 i większe – na tłoczyskach siłowników (np. M10×1,25 w siłownikach ISO 15552 Ø32). Gwint tłoczyska nie jest przyłączem powietrza, tylko miejscem na mocowanie siłownika: widełki, przegub kulowy lub nakrętkę.

Jak rozpoznać gwint w złączce lub zaworze

1. Zmierz średnicę zewnętrzną gwintu zewnętrznego suwmiarką (lub otworu przy gwincie wewnętrznym) i znajdź najbliższą wartość w tabeli G. Zgodność do 0,3 mm oznacza gwint G.
2. Sprawdź, czy gwint jest walcowy, czy stożkowy. Przyłóż linijkę wzdłuż gwintu: na gwincie R lub NPT zwoje wyraźnie zmniejszają się ku końcowi. Gwint G ma równą średnicę na całej długości.
3. Policz skok grzebieniem do gwintów albo zmierz długość 10 zwojów i podziel przez 10. Skok 1,337 mm to G1/4 lub G3/8, skok 1,814 mm – G1/2 lub G3/4, skok 1,411 mm wskazuje na NPT 1/4 lub 3/8.
4. Spójrz na uszczelnienie. O-ring, podkładka lub czoło pod uszczelkę oznaczają gwint walcowy G. Resztki taśmy teflonowej na stożkowym króćcu – R lub NPT.
5. Gwint mniejszy niż 9 mm to prawie na pewno metryczny: 5 mm – M5, 7 mm – M7, 8 mm – M8.

Gwint a średnica przewodu – dwa różne wymiary

W nazwie złączki wtykowej, np. „złączka prosta G1/4 – 8 mm”, pierwszy wymiar to gwint przyłącza, drugi to średnica zewnętrzna przewodu pneumatycznego, który wsuwa się w złączkę. Te wymiary dobiera się niezależnie: gwint do portu w zaworze lub siłowniku, przewód do wymaganego przepływu. Typowe pary w instalacjach: M5 z przewodem 4 mm, G1/8 z 6 mm, G1/4 z 8 mm, G3/8 z 10 mm, G1/2 z 12 mm – ale złączki w sklepie są dostępne w wielu kombinacjach, np. G1/4 z przewodem 6, 8, 10 i 12 mm. Rozmiary przewodów i ich oznaczenia (8×5,5, 10×6,5) opisuje wpis Rodzaje przewodów pneumatycznych.

Jak przejść między rozmiarami gwintów

Gdy port ma inny gwint niż złączka, stosuje się wkrętki redukcyjne (gwint zewnętrzny większy, wewnętrzny mniejszy, np. G1/2 na G1/4), nyple (dwa gwinty zewnętrzne, także redukcyjne), mufy (dwa gwinty wewnętrzne) oraz kolanka i trójniki z gwintem. Każda redukcja w dół zmniejsza przepływ, dlatego przy zasilaniu narzędzi i dużych siłowników lepiej dobrać złączkę od razu w rozmiarze portu niż redukować G1/2 do G1/4.

Z praktyki MW Tech

W pneumatyce przemysłowej i warsztatowej najczęściej spotykamy gwinty rurowe calowe, przede wszystkim walcowe typu G. Gwinty metryczne również występują, ale w standardowych instalacjach przemysłowych bardzo popularne są przyłącza calowe. Inaczej wygląda sytuacja w pneumatyce samochodowej, szczególnie w samochodach ciężarowych, naczepach, ciągnikach i maszynach rolniczych, gdzie często stosowane są połączenia metryczne.

Z naszego doświadczenia wynika, że właśnie tutaj pojawia się sporo nieporozumień. Klient przychodzi z przewodem, złączką lub elementem wymontowanym z samochodu ciężarowego czy ciągnika i chce dobrać odpowiednie przyłącze. Okazuje się wtedy, że standardowa złączka stosowana w pneumatyce przemysłowej nie pasuje, ponieważ mamy do czynienia z innym rodzajem gwintu. Dodatkowym problemem bywa dostępność takich elementów, ponieważ dostawcy pneumatyki przemysłowej nie zawsze posiadają szeroką ofertę złączek stosowanych w pneumatyce pojazdowej.

Dlatego przy doborze zwracamy uwagę na rodzaj gwintu, średnicę, skok, sposób uszczelnienia i przeznaczenie elementu.

Najczęstsze pytania o gwinty calowe

Wymiary gwintów G wg ISO 228-1, NPT wg ASME B1.20.1, metryczne wg ISO 261. Jeśli nie masz pewności, jaki gwint ma Twoje urządzenie, zadzwoń lub napisz do MW Tech – pomagamy dobrać złączkę po zdjęciu lub wymiarach, w dni robocze w godzinach 8–16.